فهرست محتوای این مطلب:
مجتبی فائق: بررسی کتاب ضرورت خدمت وظیفه عمومی از دیگاه قرآن و سنت و فقه
ضرورت خدمت وظیفه عمومی یکی از مهمترین اصول نظامی در کشورهای مختلف است که توسط دستگاههای حاکمیتی مد نظر قرار گرفته است.
این موضوع به دلیل مخاطب بودن نسل جوان کشور در ادوار مختلف تاریخی یکی از مهمترین دغدغههای قوای نظامی کشور به حساب میآمده است. به همین دلیل پرداختن به بعد نظری موضوع و ایجاد زمینه اعتقادی لازم در جوانان اصل مهمی است که ضرورت تحقیق در اینباره را توجیه مینماید.
با شکل گیری حکومت اسلامی در کشور، پژوهش پیرامون خدمت وظیفه عمومی در منابع اصیل اسلامی به عنوان پشتوانه ایدئولوژیک و اعتقادی جهت متقاعد نمودن جوانان ایران اسلامی اصلی انکار ناپذیر مینماید که توسط مراجع نظامی ذیصلاح مد نظر قرار گرفته است.
در پژوهش حاضر به بررسی دیدگاه قرآن کریم، مفسران شیعه و اهل سنت، روایات معصومین (ع) ، آراء فقهی و نظرات مراجع عظام تقلید و نخبگان فقهی و قرآنی کشور درباره خدمت وظیفه عمومی پرداخته شده است که در مجموع بر ضرورت و وجوب این امر دلالت میکند.
خدمت وظیفه عمومی هم از نظر اجتماعی و هم از نظر امنیتی و دفاعی موضوع مهمی در سطح جامعه و نهادهای حاکمیتی است.
لزوم آمادگی نظام اسلامی
لزوم آمادگی نظام اسلامی برای مواجهه با تهدیدات احتمالی و مقابله با اقدامات خرابکارانه که امنیت عمومی جامعه را مختل میکند تا حد زیادی متکی بر نیروی انسانی است. در نظام جمهوری اسلامی ایران موضوع قوای نظامی اعم از سازمانی یا غیر آن از نظر قانون گذاری و تقنین مورد توجه قرار گرفته است و در قوانین موضوعه، حد و حدود وظایف و حیطه اختیارات نیروهای مسلح مشخص شده است.
از آنجایی که مهمترین رکن اصالت بخش قوانین حکومت اسلامی منوط به بعد ایدئولوژیک و مکتبی آن که همان اسلام است، میباشد پژوهش در زمینه موضوعات مختلف با عنایت به منابع اصیل اسلامی ضروری مینماید.
یکی از موضوعات امروزی و مهم مطرح در ستاد کل نیروهای مسلح موضوع اصالت بخشیدن به خدمت وظیفه عمومی با استناد به منابع اسلامی نظیر قرآن، سنت و روایات معصومین (ع) و فقه است که در ایجاد زمینه اعتقادی لازم جهت تقویت گرایش نسل جوان به خدمت سربازی تأثیر به سزایی دارد.
فصلهای کتاب – مجتبی فائق
این کتاب دارای ۴ فصل است که محتوای اجمالی فصول عبارت است از:
- فصل اول: کلیات
- فصل دوم: ضرورت آمادگی نظامی همگانی از دیدگاه قرآن
- فصل سوم: ضرورت آمادگی نظامی همگانی از دیدگاه سنت و روایات
- فصل چهارم: ضرورت خدمت وظیفه عمومی از دیدگاه فقه
فصل اول کلیات است که در آن به بیان موضوع، اهمیت و ضرورت تحقیق، پیشینه تحقیق، سئوالات تحقیق، فرضیههای تحقیق، ساختار و محدوده تحقیق و روشهای تحقیق پرداخته شدهاست.
فصل دوم ضرورت آمادگی نظامی همگانی از دیدگاه قرآن است که در آن موضوع لزوم مهیا شدن افراد جامعه برای مقابله با دشمنان از منظر قرآن کریم مورد پژوهش قرار گرفته و اینکه آیا در قرآن کریم آیاتی ناظر به این موضوع وجود دارد؟
فصل سوم ضرورت آمادگی نظامی همگانی از دیدگاه سنت و روایات است که در آن لزوم تربیت نظامی فرزندان از دیدگاه روایات به عنوان یکی از بایستههای تربیت اسلامی مورد تأکید قرار گرفتهاست و به تحلیل ضرورت خدمت وظیفه عمومی بر مبنای شرایط جامعه اسلامی که تحت حاکمیت اسلامی قرار دارد یا خیر و یا در موقعیت جهاد قرار دارد یا خیر، پرداخته شدهاست.
فصل چهارم ضرورت خدمت وظیفه عمومی از دیدگاه فقه است که در آن دیدگاه فقهای امامیه به ویژه متأخران و مراجع عظام تقلید و نخبگان فقهی-قرآنی درباره جایگاه احکام حکومتی به ویژه خدمت وظیفه عمومی در زمان غیبت امام زمان (عج) مورد مداقه قرار گرفتهاست.
بروز جنگهای منطقهای و تجاوز رژیمهای اشغالگر
از بررسی سیر تاریخی تفاسیر اهل سنت دریافت میشود که در تفاسیر اولیه نظیر «جامع البیان» محمد بن جریر طبری که در قرن چهارم هجری به رشته تحریر درآمده است تا تفاسیر قرن سیزدهم هجری بیشتر به مباحث روایی صادره از نبی مکرم (ص) و نقل اقوال صحابه پرداخته شده است. در این تفاسیر مورد خطاب آیه مؤمنان و مقصود از «قوه» آلات و ادوات جنگی دانسته شده است. ولی از قرن چهاردهم هجری مانند تفاسیر شیعی تحولی شگرف در رویکرد مفسران اهل سنت نسبت به آیه ۶۰ انفال مشاهده میشود که معلول شرایط ویژه زمانی، مکانی و وقایع پیش آمده در جوامع اسلامی است.
بروز جنگهای منطقهای و تجاوز رژیمهای اشغالگر همگی دست به دست هم داد تا این نیاز جامعه اسلامی که همان ضرورت آمادگی برای مقابله با اقدامات نظامی و تهدیدات روز افزون دشمنان است رخ بنماید و همگان اعم از نویسنده، مفسر، سیاستمدار، مبلغ و عالم دینی را به تأمل وادارد تا اقدامی شایسته جهت مهیا نمودن مقدمات این آمادگی بنمایند. در تفاسیر اهل سنت که مربوط به قرن حاضر و قرن چهاردهم است بر لزوم آمادگی نظامی چه از لحاظ نیروی انسانی و چه تسلیحات جنگی تأکید شده و نوآوری و دستیابی کافی و جامع به ادوات مدرن و تاکتیکهای جنگی کارآمد مدنظر قرار گرفته است که از جمله این نظرات میتوان به آراء مفسرانی نظیر سید بن قطب، احمد مراغی و علامه قاسمی اشاره نمود.
مجتبی فائق: لازم به ذکر است مهمترین وجه تمایز تفاسیر شیعی با اهل سنت این است که در تفاسیر اهل سنت فلسفه آیه مذکور ضرورت تشکیل قوای نظامی دائم و منسجم دانسته شده و اینکه بر همه مردم واجب است در بعد تأمین نیازهای تسلیحاتی و به روز رسانی آنها تلاش کنند ولی در بیشتر تفاسیر شیعی علاوه بر قوای نظامی دائم بر لزوم آمادگی نظامی همه افراد جامعه اسلامی چه در بعد انسانی و چه تسلیحاتی تأکید شده است به گونهای که از آراء مفسرانی نظیر علامه طباطبایی (ره) ، آیت الله مکارم شیرازی و حجت الاسلام قرائتی وجوب عینی این آمادگی بر همگان به دست میآید.
حکومت اسلامی در دوران غیبت امام زمان (عج)
از منابع فقهی معتبر «دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه» است که به موضوع حکومت اسلامی در دوران غیبت امام زمان (عج) و احکام و بایستههای آن پرداخته است. مدل ارائه شده در این کتاب بر جایگاه ولی فقیه جامع الشرایط به عنوان حاکم جامعه اسلامی تأکید میکند. یکی از مباحث مذکور در کتاب، ضرورت تشکیل قوای نظامی سازمانی مستقل در حکومت اسلامی است. مؤلف ذیل این عنوان به موضوع خدمت سربازی اجباری و آمادگی نظامی همگانی پرداخته است و این مسئله را براساس جایگاه ولی فقیه و شرایط حکومتی در عصر حاضر یک ضرورت دانسته است. پس از دیدگاه فقهی آنچه توجیه کننده وجه اجبار خدمت وظیفه عمومی است جایگاه ولی فقیه در حکومت اسلامی است.
در دیگر آثار فقهی معاصر که پس از شکل گیری حکومت اسلامی ایران تألیف شده است نیز بر اصالت ضرورت خدمت وظیفه عمومی در حکومت اسلامی تحت نظارت ولی فقیه تأکید شده است از جمله آیت الله جعفر سبحانی در کتاب «الاعتصام بالکتاب و السنه» میگوید که لزوم سربازی اجباری در اسلام اصلی ثابت نیست که قابل تغییر نباشد بلکه براساس مقتضیات و شرایط زمانی متفاوت است چنانکه امروزه در بیشتر کشورها ضرورت سربازی از امور اصلی نظامی به حساب میآید. پس بر اساس دیدگاه فقهای شیعه در دوران حاکمیت اسلامی با تشخیص ولی فقیه جامع الشرایط خدمت وظیفه عمومی قسمی از قانون بوده و از حکم وجوب کفایی به وجوب عینی تغییر مییابد.
از آنجا که این موضوع بسیار دغدغه جوانان است، تألیف و نشر این اثر به تیتر خبری بسیاری از خبرگزاریها تبدیل شد و در سایت خبری شعار سال مورد بحث میان متخصصان قرار گرفت.
برای تهیهی این کتاب میتوانید به این لینک مراجعه کنید.
این کتاب رو اتفاقی در دفتر کار یکی از دوستانم دیدم. با تورق کوتاهی از کتاب نسبت به خوندنش مشتاق شدم. کتاب تا انتها مثل یک رمان جذاب، کشش داشت و همین باعث شد مشتاقانه تا انتها بخونمش.