فهرست محتوای این مطلب:
مجتبی فائق – آسیب شناسی مدیریت ناکارآمد
یکی از مهمترین ارکان سیاسی و اجتماعی حکومت، کارگزاران هستند که به دلیل جایگاه ویژه در معرض آسیبهای فراوانی قرار دارند. شناسایی این آسیبها، عوامل مؤثر در ایجاد آنها و راهکارهای پیشگیری و مقابله با آنها از مسائل حائز اهمیت در اندیشه های سیاسی جهان معاصر است.
یکی از مهمترین آسیبهای سیاسی کارگزاران حکومت، مدیریت ناکارآمد است. امام علی(ع) در اینباره میفرمایند:
ضعف مدیریت، آفت پیشوایان است.
مفهوم آسیب در حوزه مسائل سیاسی و اجتماعی ظهور عیب و نقص و خروج از وضع طبیعی و در نهایت پیدایش تباهی است. چنانکه از این واژه در آموزه های اسلامی به «آفت» که به معنای تباه کننده ای که به چیزی اصابت کند، تعبیر شده است.
آسیب شناسی در حقیقت شناسایی آن دسته از عوامل مهم و مؤثری است که وجود یا تداوم حیات آن می تواند فرآیند تحقق هر نظام یا سیستمی را متوقف یا به صورت محسوس کند نماید.
یکی از مهمترین مسائل حکومتهای اسلامی، آسیبهای کارگزاران حکومت از جنبه های فردی و اجتماعی است. آسیبها و معضلاتی که بروزشان حسن ظن مردم به حاکمیت اسلامی را به سوء ظن تبدیل کرده و اسباب نارضایتی و سستی آنها در عمل به ارزشهای اسلامی را ایجاد می کند.
مهمترین سئوالات پیرامون مدیریت ناکارآمد کارگزاران حکومت عبارتست از:
- مهمترین نشانه ی مدیریت ناکارآمد کدام است؟
- مهمترین عوامل مؤثر در ایجاد این آسیب چیست؟
- پیامدهای ناگوار مدیریت ناکارآمد کارگزاران حکومت کدام است؟
- مهمترین راهکارهای پیشگیری و مقابله با این آسیب کدام است؟
دو واژه «السیاسه» و «التدبیر» در تعالیم اسلامی بر مدیریت دلالت میکند. «السیاسه» به معنای اداره امور مردم و ارشاد و هدایت آنها به راه درست است.
«التدبیر» به معنای عاقبت اندیشی است رابطه «السیاسه» و «التدبیر» عموم و خصوص مطلق است بدین معنا که هر سیاستی تدبیر است ولی هر تدبیری سیاست نیست و در حقیقت سیاست، تدبیر دقیق امور است.
مهمترین راهکار پیشگیری از ضعف مدیریت با عنایت به سیره حکومتی امام علی(ع) گزینش و به کارگیری کارمندان متخصص و کارآمد است. حضرت علی(ع)،توانایی، تخصص و علم را از مقدمات حکومتداری میدانند و در سفارش به مالک اشتر لزوم گزینش آگاهانه کارگزاران را مدنظر قرار داده و عدم ضعف در برابر کار زیاد و سنگین را از جمله ویژگیهای آنها برمیشمارند.
در همین راستا امام علی(ع) وقتی مالک اشتر را به جای محمدبن ابی بکر به امارت مصر برگزیدند در توصیف مالک فرمودند:
کسى را که بر مصر حاکم نمودم براى ما مردی خیراندیش و بر دشمن ما سختگیر و ستیزهجو بود.
مقابله با ضعف مدیریت
مهمترین راه مقابله با ضعف مدیریت به نظارت و رسیدگی حاکمان به عملکرد مدیریتی زیردستان خود برمیگردد. حاکمان باید با نظارت بر فرمانداران و مدیران خود مدیریت آنها را مورد ارزیابی قرار داده و در صورت مشاهده هرگونه ضعف و بیدرایتی در عملکردشان، با جدیت با آنها برخورد نمایند.
وقتی امام علی (ع) با ضعف مدیریت کارگزاران خود مواجه میشدند ابتدا ایشان را نصیحت کرده سپس با رعایت احترام از منصب و جایگاهشان برکنار میکردند، چنانکه با مشاهده مدیریت ضعیف محمدبن ابی بکر، او را از ولایت مصر برکنار و مالک اشتر را به جایش برگزیدند علاوه بر این ایشان پس از مشاهده مدیریت ناشایست کمیلبن زیاد در فرمانداری «هیت» او را مورد عتاب قرار دادند.
بر اساس پژوهش حاضر مهمترین نشانه های مدیریت ناکارآمد کارگزاران حکومت عبارتست از:
- آزمون و خطای بسیار، عدم تشخیص اولویتها و پرداختن به امور غیر ضروری و حاشیه ای و شتاب، سستی و پافشاری ناروا در انجام امور.
- نبود علم و آگاهی، تخصص و ضعف شخصیت و عدم تناسب میان فرد و مسئولیت واگذار شده به او مهمترین عوامل پدید آمدن مدیریت ناکارآمد است.
- ضعف مدیریت آسیبهایی نظیر؛ تضییع حقوق، عدم رعایت ضوابط استفاده از منافع عمومی و زوال و نابودی حکومت را در پی دارد.
- مهمترین راهکار پیشگیری از ضعف مدیریت با عنایت به سیره حکومتی امام علی(ع) گزینش و به کارگیری کارمندان متخصص و کارآمد است.
- مهمترین راهکار مقابله با مدیریت ناکارآمد کارگزاران حکومت، نظارت و برخورد قاطعانه با مدیران بی تخصص است.
